Bijen

Bijen en antroposofie

 

Door onderstaande link aan te klikken kunt u een pdf-file binnenhalen, van een lezing over bijen die ik heb gehouden. lezing-valckenbosch-2010.

 

Door bijen goed te bestuderen, kunnen we soms op een heel nieuwe manier antroposofische waarheden ontdekken. Wanneer we bijvoorbeeld kunnen doorzien hoe bijen functioneren, dan zouden we kunnen concluderen dat ze, net als alle andere insecten overigens, wezens zijn die als het ware binnenstebuiten zijn gedraaid, zoals een handschoen binnenstebuiten gedraaid kan worden.

Hun harde chitine huid vervult de functie van botten en hun reukorgaan zit op steeltjes aan hun kop, in plaats van inwendig, zoals bij ons. Ze leven van nectar en stuifmeel, stoffen die door de natuur zover zijn voorbereid dat ze vrijwel direct door de bijen opgenomen kunnen worden. Eigenlijk verteren de bijen van buiten in de natuur en niet van binnen.  Dat is ook goed te zien aan de manier waarop ze stuifmeel verwerken. Stuifmeel wordt eerst met een beetje nectar in een celletje opgeslagen en dan laten de bijen het met behulp bacteriën fermenteren. De natuur verteerd dus voor de bijen, zodat ze dat zelf niet meer hoeven te doen. Was (waarvan raten worden gemaakt) zweten ze naar buiten. Terwijl wij mensen onze botten van binnen vormen, maken zij raten van buiten. Onze kinderen ontwikkelen zich van vanuit het ei van binnen, bij bijen gebeurt dat van buiten.

Je moet er waarschijnlijk wat meer van weten en er een tijdje mee rond lopen om werkelijk mee te kunnen beleven dat bijen binnenstebuiten gedraaid zijn ten opzichte van andere dieren en mensen.

Wanneer je dit gezichtspunt even aanneemt, is ook bijenwas heel interessant en vooral ook hoe de mens daarmee om kan gaan. Hieronder probeer ik te beschrijven hoe de bijenwas ons de vier wezensdelen van de mens kan laten zien.

Bijenwas laat de verschillende wezensdelen van de mens zien.
Wat zijn de vier wezensdelen van de mens?
We hebben het dan over een vierledige mens.
1.     Het fysieke lichaam
Dit is het levende lichaam dat we allemaal kennen. Het is zichtbaar, meetbaar en weegbaar. Het is het instrument dat ons in staat stelt om op aarde te leven. Wanneer het alleen fysiek zou zijn, dan zou het niet echt kunnen groeien,  leven en bewegen, zoals een steen dat niet kan. Daarom zijn er nog drie “lichamen” te onderscheiden.
2.     Het levenslichaam of etherlichaam.
De naam zegt het al. Dit lichaam is geestelijk van aard en brengt de fysieke materie zodanig in beweging, dat er levensprocessen mogelijk worden. Alle levende wezens hebben zo’n levenslichaam nodig om te kunnen leven. Bij planten kunnen we alleen een fysiek lichaam en een levenslichaam onderscheiden. Dat wordt duidelijk zodra we de twee volgende lichamen gaan karakteriseren.
3.     Dieren hebben echter meer. Zij kunnen waarnemen, zich bewegen en hebben gevoelens. Dat komt omdat zij naast het fysieke lichaam en het levenslichaam ook nog een astraallichaam hebben.
4.     Ook de mens heeft een astraallichaam. Maar de mens heeft daarnaast ook nog een geestelijk lichaam, de zogenaamde “ik-organisatie”. Daardoor wordt de mens een persoonlijkheid en kan zich bijvoorbeeld van zichzelf bewust worden en kan hij ook zijn eigen denken en emoties beheersen. Daardoor kan uiteindelijk de geest zich via mensen op aarde manifesteren.
Voor de meeste mensen duurt het tamelijk lang voordat zij zich een beeld kunnen vormen van deze vier lichamen. Dat komt doordat de laatste drie geestelijk van aard zijn. Geestelijke lichamen zijn nu eenmaal niet met de gewone zintuigen waar te nemen. Zij moeten eerst met het denken gevonden worden om vervolgens met ons bewustzijn te kunnen worden waargenomen. De bijenwas kan ons enorm helpen om onze voorstelling van die vier lichamen te verbeteren. Hieronder zal ik laten zien dat we veel van bijenwas kunnen leren.
Wanneer we kijken naar de processen die zich moeten afspelen, wil de bijenwas kunnen ontstaan en willen wij daar een mooie bijenwaskaars van maken, dan vraagt dat inspanningen van de natuur en van de mens, waarbij de functies van de vier lichamen prachtig zichtbaar worden. Het vraagt persoonlijke denk-inspanning om die waarnemingen op de bovenbeschreven vier wezensdelen te betrekken en vervolgens daarmee weer een totaal mensbeeld te vormen.
Aarde – fysieke lichaam
Planten wortelen in de aarde. De aarde draagt de plant en stelt zouten water en lucht beschikbaar aan de plant, zodat de plant zich kan materialiseren.
Planten – ether lichaam
Planten zijn wezens die met behulp van kosmische krachten en beelden de aarde tot leven brengen. Zij leven zich uit in wortel, blad, bloem en zaad. Planten brengen in eerste instantie nectar en stuifmeel voor de bijen voort. Deze stuifmeel en nectar worden door de bijen geoogst en voeden de bijen.
Dieren – astraal lichaam
De bijen nemen dus de nectar en stuifmeel op en scheiden de was uit door te zweten. Met de was zijn ze in staat om de raten te bouwen, die ze voor hun nest nodig hebben.

Het is typisch voor een astraallichaam om te verteren wat een etherlichaam tevoorschijn te brengen en dan iets uit te scheiden wat het geheel nodig heeft.

In de natuur zouden die raten geen andere bestemming meer hebben dan voedsel voor de wasmot.

Mensen – ik organisatie
De mens kan de raten er uit halen en omsmelten tot pure was. Van die was kunnen wij kaarsen trekken, als beeld van de Geest.

Het is typisch een menselijke mogelijkheid om hetgeen de natuur ons brengt,  grondstoffen, opbrengsten van gewassen en uitscheidingsproducten en restanten van dieren te gebruiken naar eigen inzicht.

Geest
Wanneer een kaars brandt is het “een beeld van de geest”. Dat beeld zit hem vooral in de voortdurende veranderingen die zich rond de kaarsvlam afspelen. Dat wil zeggen dat je dat beeld niet kunt zien met je ogen, maar door je voor te stellen hoe het proces van branden zich voltrekt. Hoe de was steeds weer smelt en vervolgens verdampt. Hoe de damp vlam vat en hoe de temperatuur eerst snel omhoog gaat en vervolgens weer wat omlaag, en hoe vervolgens temperatuur over gaat in licht.

Ik hoop dat deze manier van kijken en denken kan helpen om meer inzicht te krijgen in de natuur en tegelijk meer inzicht in onszelf als mens.

Jan JC Saal
Dronten 18 januari 2012